Speengebruik

Fiep, speen, fopspeen, tut. Wij Nederlanders hebben er verschillende namen voor.

De Engelsen noemen het een  pacifier(een trooster) en de Duitsers een Schnuller.

 

Maar hoe zit dat nou eigelijk?

 Het is één van de eerste dingen die we onze baby’s aanleren, maar liefst ook eentje die we zo snel mogelijk tussen de baby- peuter- en kleutertijd weer afleren: de speen.

 

Waarom zijn baby’s, peuters en kleuters zo gehecht aan hun speen?

Het zal voor niemand als een verrassing komen dat dat alles te maken heeft met het zuigreflex waar baby’s mee worden geboren – hun enige en belangrijkste overlevingsmiddel. Dat reflex zorgt ervoor dat ze zichzelf de eerste maanden voorzien van melk, maar ook dat ze zichzelf kalmeren. Het zuigen aan een borst of speen zorgt ervoor dat baby’s hartslag en bloeddruk omlaag gaan.

 

Daarna veranderen zaken. Het zuigen wordt vervangen door ‘echt’ eten – door de mond, met happen en slikken. Dan komt doorgaans ook de fase waarin we snel even de speen uit de mond van onze kinderen halen voordat de foto genomen wordt, en we eigenlijk liever niet meer willen dat de speen overdag gebruikt wordt. Of eigenlijk, helemaal niet meer. Want te lang speengebruik zou schadelijk zijn voor a) het gebit van de dreumes en b) voor zijn of haar spraakontwikkeling.

 

Dat weten wij, maar baby niet. Die weet alleen maar dat ‘ie rustiger wordt door de speen. En juist daarom is het vaarwel zeggen tegen de speen – of dat nou symbolisch in de vuilnisbak/met de speenfee/ritueel verbrand/naar het spenenkerkhof/voor kindjes in Afrika zonder speen – gebeurt, vaak een lastig verhaal.

 

Er zijn genoeg redenen om de speen de deur uit te gooien, maar voor ouders wiens kind daar (heel) slecht op reageert – lees: huilbuien die slechts met de speen te bedwingen zijn – zijn er ook genoeg redenen om het nog even uit te stellen. Dit artikel is niet bedoeld om een opvoedkundig advies te geven, maar gewoon om wat meer achtergrondinformatie bij die keuze te verschaffen.

Gebitsproblemen door speen- of duimzuigen?

Ja, dat klopt tot op zekere hoogte. Over het algemeen is er geen sprake van echte hinder of schade voor het gebit als het kind een speen gebruikt totdat hij of zij twee jaar is, want tot die tijd is de mond nog zo ‘smeedbaar’ dat tanden zichzelf zouden corrigeren. Gebruik de speen tot ongeveer een jaar, indien nodig, overdag. Daarna tot de 2 jaar alleen maar in bed om in te slapen en niet om hier de hele dag mee rond te lopen. Dit voegt niks toe.

 

Daarna – dus een kind dat na de tweede verjaardag nog een speen gebruikt – geldt in de regel dat zowel speen- als duimzuigen impact hebben op de stand van de kaken, iets dat onherstelbaar is. 

 

En spraakproblemen?

Ik kom ze wel eens tegen in de winkel, peuters en zelfs kleuters die door de supermarkt lopen met een speen in de mond. Onverstaanbaar praten ze tegen hun moeder.

 

Nou, duidelijk is dat een kind met een speen in zijn mond minder goed kan articuleren, dus een peuter die leert praten, wordt hoe dan ook gehinderd door de speen. De mond- en tongspieren worden slapper omdat ze niet op de juiste positie kunnen staan met een speen in de mond. Daardoor wordt de gehele uitspraak slapper.

 

Voor meer informatie over gebits- en spraakproblemen op latere leeftijd kunt u vinden onder het kopje Afwijkende Mondgewoonten op deze website.

 

Oorontstekingen?

Kinderen die op een fopspeen zuigen hebben twee keer zo veel kans op herhaalde oorontsteking als kinderen die geen fopspeen gebruiken. Dit rapporteren onderzoekers van het UMC Utrecht nadat zij vijf jaar lang een groep van 476 kinderen tussen de nul en vier jaar hebben gevolgd (Family Practice, juni).

 

Als een kindje verkouden is en op een fopspeen zuigt, worden bacteriën omhoog gezogen. De bacteriën bereiken dan veel gemakkelijker het middenoor. Maar het kan ook komen doordat de kaakstand verandert door het zuigen op een fopspeen. Mogelijk wordt daardoor het functioneren van de buis van Eustachius aangetast.  De buis van Eustachius verbindt het oor en het slokdarmhoofd (direct achterin de mond). Bij het slikken gaat de buis even open, zodat er niet te veel druk op het trommelvlies ontstaat. Als de kaakstand verandert, sluit de buis slechter en biedt doorgang aan de bacteriën.

 

Kinderen die hun eerste oorontsteking krijgen, krijgen dit niet door het zuigen op een fopspeen. Maar het is goed als ouders om te weten dat wanneer je kindje een keer oorontsteking heeft gehad, het zuigen op een speen de kansen op nóg een oorontsteking vergroot.

 

 Kort samengevat: inslapen met een speen kan nog tot de 2 jaar. Daarna gaat het voor meer problemen zorgen. Als je baby slaapt kan de speen er prima uit. Vaak doen baby’s dat automatisch. Voor sommige kinderen werkt afbouwen en bij andere is de cold turkey afkickmethode het beste. Kijk wat bij jullie past. Ik adviseer meestal om hiermee te beginnen wanneer je zelf genoeg energie hebt. Dit kan zijn in de vakantie of een lang weekend.

 

De aanhouder wint!

 

In “het stoppen met Foppenboek” staan allemaal tips om dit door te zetten. Het boek is vooral geschikt om met de oudere kinderen door te kijken en het bespreekbaar te maken.

Het boek is gratis hier te downloaden.